Nowelizacja Kodeksu cywilnego – zmiany w przedawnieniu roszczeń

28 maja 2018 r. Prezydent podpisał ustawę z dnia 13 kwietnia 2018 r. o zmianie ustawy- Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw, zakładającą m.in. zmiany terminów przedawnienia roszczeń. Proponowane zmiany są istotne zarówno z punktu widzenia dłużników jak i wierzycieli.

Skrócone terminy przedawnienia roszczeń

Celem nowych rozwiązań jest przede wszystkim skrócenie podstawowych terminów przedawnienia. W ustawie zmieniającej m.in. Kodeks cywilny w art. 118 k.c. przewidziano krótszy ogólny termin przedawnienia roszczeń (6 lat), przy pozostawieniu regulacji, zgodnie z którą dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej termin przedawnienia wynosi trzy lata. Jak wskazuje się w uzasadnieniu projektu ustawy za skróceniem ogólnego terminu przedawnienia roszczeń przemawia przede wszystkim potrzeba zmobilizowania stron stosunków prawnych do szybszego kształtowania stanów faktycznych w sposób zgodny ze stanem prawnym. Projektowane rozwiązanie ma mieć charakter dyscyplinujący strony stosunków prawnych.

Nowelizacja zakłada również zmianę art. 125 k.c.- przepis przewiduje, że roszczenie stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu lub innego organu powołanego do rozpoznawania spraw danego rodzaju albo orzeczeniem sądu polubownego, jak również roszczenie stwierdzone ugodą zawartą przed sądem albo przed sądem polubownym albo ugodą zawartą przed mediatorem i zatwierdzoną przez sąd, przedawnia się z upływem sześciu lat. Jeżeli stwierdzone w ten sposób roszczenie obejmuje świadczenia okresowe, roszczenie o świadczenie okresowe należne w przyszłości przedawnia się z upływem trzech lat.

Nowy sposób obliczania terminów

Ważną zmianą jest także to, że w art. 118 k.c. przewidziano odmienny, niż dotychczas, sposób liczenia upływu terminu przedawnienia. Bieg terminu przedawnienia kończy się z upływem ostatniego dnia roku kalendarzowego. Przy proponowanym liczeniu terminy przedawnienia zostaną w istocie nieco wydłużone (o czas do końca roku kalendarzowego). W związku z tym, w końcowej części nowego przepisu zamieszczono zastrzeżenie, że reguła ta nie będzie dotyczyć terminów przedawnienia krótszych niż dwa lata. Jak podkreślono w uzasadnieniu do projektu ustawy, przyjęcie końca terminu przedawnienia na koniec roku kalendarzowego wydłużałoby w tych przypadkach ponad potrzebę krótkie terminy przedawnienia wynikające z przepisów szczególnych.

Sytuacja konsumentów

Kolejną istotną nowością jest wprowadzenie odrębnych reguł dotyczących przedawnienia roszczeń przysługujących przeciwko konsumentom (art. 117 § 21 k.c. oraz art. 1171 k.c.). Będą one przepisami szczególnymi w stosunku do ogólnych regulacji. Zmiany te są fundamentalne, gdyż zaostrzają reżim przedawnienia roszczeń przysługujących przedsiębiorcom wobec konsumentów poprzez związanie z upływem terminu przedawnienia – z mocy samego prawa – skutku w postaci niemożliwości skutecznego zaspokojenia roszczenia. Takie rozwiązanie przyznaje sądom uprawnienie do stwierdzenia przedawnienia na korzyść konsumenta niezależnie od tego, czy konsument taki zarzut przedawnienia podniósł. Za wprowadzeniem takiej regulacji ma przemawiać potrzeba zapewnienia konsumentowi, jako słabszej stronie stosunku prawnego, niezbędnej ochrony. Z drugiej zaś strony rozwiązanie takie ma mieć charakter dyscyplinujący uprawnionego – potencjalne zagrożenie skutkami przedawnienia już z mocy samej ustawy, a nie w wyniku podniesienia zarzutu, ma zmobilizować  przedsiębiorcę, aby wykonał swoje prawo podmiotowe, poprzez realizację przysługującego mu roszczenia w określonym terminie, doprowadzając w ten sposób do zgodności stanu faktycznego z obowiązującym prawem.

W wyjątkowych przypadkach sąd będzie mógł, po rozważeniu interesów obu stron, nie uwzględnić upływu terminu przedawnienia roszczenia przysługującego przeciwko konsumentowi, jeżeli wymagać tego będą względy słuszności. Sąd powinien przy tym rozważyć w szczególności: długość terminu przedawnienia, długość okresu od upływu przedawnienia do chwili dochodzenia roszczenia oraz charakter okoliczności, które spowodowały niedochodzenie roszczenia przez uprawnionego, w tym wpływ zachowania zobowiązanego na opóźnienie uprawnionego w dochodzeniu roszczenia (art. 1171 § 2 k.c.). Podkreślenia wymaga to, że powyższe prawo nieuwzględnienia zarzutu przedawnienia nie będzie przysługiwać sądom w odniesieniu do roszczeń przysługujących przeciwko przedsiębiorcom, a znajdzie zastosowanie jedynie w odniesieniu do roszczeń dochodzonych przeciwko konsumentom.

Przepisy przejściowe

Na koniec warto wspomnieć o przepisach przejściowych. Zgodnie z proponowanymi przepisami, do roszczeń powstałych przed dniem wejścia w życie  ustawy i w tym dniu jeszcze nieprzedawnionych, stosuje się od tej chwili przepisy o przedawnieniu określone w tej ustawie. Jeżeli zgodnie z nowymi przepisami k.c. termin przedawnienia jest krótszy niż według przepisów dotychczasowych, bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się z dniem wejścia w życie ustawy. Jeżeli jednak przedawnienie rozpoczęte przed dniem wejścia w życie ustawy nastąpiłoby przy uwzględnieniu dotychczasowego terminu przedawnienia wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu. Natomiast w przypadku konsumentów, terminy przedawnienia przysługujących im roszczeń powstałych przed dniem wejścia w życie ustawy i w tym dniu jeszcze nieprzedawnionych, stosowane mają być dotychczasowe przepisy o terminach przedawnienia. Z kolei roszczenia przedawnione przysługujące przeciwko konsumentowi, co do których do dnia wejścia w życie ustawy nie podniesiono zarzutu przedawnienia, podlegają z tym dniem skutkom przedawnienia określonym w nowych przepisach.

Autor:

Joanna Kopania -Turek - radca prawny