25 lutego 2026 r. na stronie Rządowego Centrum Legislacji opublikowano projekt ustawy o transgranicznym przemieszczaniu odpadów („Projekt”). Proponowana zmiana stanowi odpowiedź na gruntowną reformę unijnych przepisów w tym obszarze, w szczególności na wejście w życie Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1157 („Rozporządzenie”), które zastępuje dotychczas obowiązujące rozporządzenie 1013/2006.
Zmiana ta wpisuje się w cele Europejskiego Zielonego Ładu oraz unijną strategię gospodarki o obiegu zamkniętym. Aby umożliwić jego skuteczne wdrożenie w Polsce, niezbędne stało się przygotowanie krajowej ustawy kompleksowo regulującej kwestie instytucjonalne, organizacyjne i proceduralne związane z transgranicznym przemieszczaniem odpadów. Projektowana ustawa ma zastąpić obowiązującą od 2007 r. ustawę o międzynarodowym przemieszczaniu odpadów, która okazała się niewystarczająca wobec nowych wymogów prawa unijnego oraz praktycznych potrzeb organów nadzorczych, w szczególności Głównego Inspektora Ochrony Środowiska.
Projekt rozszerza zakres podmiotowy regulacji, obejmując nie tylko osoby fizyczne i prawne, ale również jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej. Wprowadza także definicję instalacji, dostosowaną do unijnego rozumienia tego pojęcia, co eliminuje rozbieżności wobec polskiego Prawa ochrony środowiska. Jednocześnie Projekt precyzuje zakres zadań, jakie organ ten będzie wykonywał w ramach implementacji Rozporządzenia.
Istotną częścią nowej regulacji jest zachowanie dotychczasowego modelu współpracy organów kontrolnych. Projekt formalnie potwierdza rolę Policji jako organu prowadzącego inspekcje, co umożliwi pełny dostęp do centralnego systemu wymiany dokumentów dotyczących przemieszczania odpadów. System ten, wdrażany na poziomie unijnym, będzie podstawowym narzędziem administracyjnym dotyczącym zgłoszeń, zezwoleń oraz dokumentacji towarzyszącej przemieszczeniom.
Projekt określa także krajowe procedury dotyczące wydawania zgód na przemieszczanie odpadów, opiniowania instalacji przetwarzania czy modyfikowania warunków już wydanych zezwoleń. Rozszerzono możliwość dokonywania zmian decyzji, obejmując nią między innymi trasę przewozu, rodzaj opakowania czy przewoźnika, co ma ułatwić przedsiębiorcom realizację transportów w dynamicznych warunkach logistycznych. Przewidziano również utrzymanie obowiązku uzyskania opinii organów ochrony środowiska i Państwowej Straży Pożarnej w procedurze wydawania tzw. zezwoleń wstępnych dla instalacji przetwarzających odpady.
Projekt ustawy zachowuje zakaz przywozu do Polski odpadów przeznaczonych do unieszkodliwiania oraz odpadów komunalnych, z wyjątkiem odpadów zbieranych selektywnie do celów recyklingu. Uzasadnieniem jest zasada krajowej samowystarczalności oraz brak wolnych mocy przerobowych w instalacjach przetwarzania tego rodzaju odpadów. Rozwiązanie to ma również ograniczać nielegalny obrót i porzucanie odpadów komunalnych, a także umożliwiać wykorzystanie mocy instalacji na potrzeby krajowego strumienia odpadów.
Projekt przewiduje usprawnienie postępowania w przypadkach nieudanego lub nielegalnego przemieszczania odpadów. Umożliwia natychmiastowy zwrot odpadów bez konieczności prowadzenia długotrwałego postępowania, co ma kluczowe znaczenie dla ograniczenia ryzyka dla środowiska.
W Projekcie przewidziano także znaczne podwyższenie minimalnych kar za nielegalne transgraniczne przemieszczanie odpadów. W przypadku odpadów objętych procedurą zgłoszenia i zgody oraz wysyłanych wbrew zakazowi kara minimalna wzrośnie do 50.000,00 złotych, natomiast dla odpadów podlegających procedurze informowania proponuje się karę w wysokości co najmniej 30.000,00 złotych. W obu przypadkach maksymalna wysokość kary sięga miliona złotych. Uzasadnieniem jest zarówno odstraszający charakter sankcji, jak i wysokie koszty zagospodarowania odpadów nielegalnie przemieszczanych, które mogą sięgać kilkudziesięciu tysięcy złotych za jeden transport. Niezmieniony zaś pozostał 14-dniowy termin na uiszczenie kary pieniężnej liczony od dnia, w którym decyzja nakładająca karę pieniężną stała się prawomocna.
Projektowana ustawa wprowadza również zmiany w przepisach obowiązujących, w tym w Prawie ochrony środowiska oraz ustawie o odpadach, zapewniając ich zgodność z unijnymi regulacjami i wzmacniając kompetencje kontrolne organów państwa. Planowane wejście w życie Projektu określono na 21 maja 2026 r., równolegle z rozpoczęciem stosowania większości przepisów rozporządzenia 2024/1157.
