1 września 2025 r. na stronie Rządowego Centrum Legislacji opublikowano projekt ustawy o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy (PIP), oraz niektórych innych ustaw. Projekt ten umacnia pozycję PIP, w kontekście kontroli i nadzoru w związku z nadużyciami na rynku pracy, nadając jej nowe uprawniania.
Planowane zmiany
Do najbardziej znaczących zmian, jakie na gruncie nowelizacji, mają pojawić się w styczniu 2026 r., należy nadanie PIP uprawnienia do wydawania decyzji administracyjnych o przekształceniu nieprawidłowo zawartych umów cywilnoprawnych w umowy o pracę. Ponadto, na podstawie nadchodzącej nowelizacji PIP będzie mieć możliwość bezpośredniego dostępu do danych jakimi dysponują Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz Krajowa Administracja Skarbowa, na potrzeby prowadzenia kontroli i analiz ryzyka. Również, możliwe będzie przeprowadzanie przez PIP kontroli zdalnej, z wykorzystaniem urządzeń technicznych. Dodatkowo ma zostać wprowadzona elektroniczna postać dokumentacji i protokołów. W sposób znaczny zwiększy się też, bowiem co najmniej dwukrotnie, kwota maksymalnej wysokości grzywny, jaką PIP może nałożyć w postępowaniu mandatowym.
Ustalenie stosunku pracy
Na gruncie nowelizacji, w kompetencje przekształcania nieprawidłowo zawartych umów cywilnoprawnych w umowy o pracę, wyposażeni zostaną okręgowi inspektorzy pracy. Czynnikiem jaki będzie brany pod uwagę podczas wydawania wskazanych decyzji to stosunek stanu faktycznego, jaki występuje w danym zakładzie pracy, do art. 22 Ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks Pracy (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 277), w którym ustawodawca zawarł kryteria cechujące stosunek pracy (przede wszystkim fakt istnienia tzw. pracowniczego podporządkowania kierownictwu pracodawcy).
Z punktu widzenia pracodawcy jest to najbardziej istotna zmiana, bowiem w momencie wydania decyzji przekształcającej umowę cywilnoprawną w umowę o pracę, skutki związane z wystąpieniem stosunku pracy staną się natychmiastowo obowiązujące. Po stronie pracodawcy powstanie więc przymus wywiązywania się ze wszystkich obowiązków jakie nakładają na niego przepisy prawa pracy, przykładowo będzie to: prowadzenie dokumentacji pracowniczej czy zgłoszenia pracownika do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych i zdrowotnych. Ponadto, wydanie wskazanej decyzji wpłynie również na drugą stronę stosunku – pracownika. Od momentu jej wydania, będą mu przysługiwać wszelkie prawa i przywileje pracownicze.
Dotychczas wywołanie powyższych skutków wiązało się z koniecznością wniesienia przez pracownika powództwa do sądu o ustalenie stosunku pracy. Po zmianach wystarczające będzie odformalizowane zawiadomienie Państwowej Inspekcji Pracy z prośbą o przeprowadzenie kontroli prawidłowości zatrudnienia.
W związku z wydaniem decyzji przekształcającej stosunek cywilnoprawny w umowę o pracę, podmiotowi kontrolowanemu przysługiwać będzie odwołanie do Głównego Inspektora Pracy (GIP), w terminie 7 dni od doręczenia wskazanej decyzji. Zaś od rozstrzygnięcia wydanego przez GIP, możliwe będzie wniesienie odwołania do rejonowego sądu pracy, w terminie 1 miesiąca od dnia doręczenia decyzji GIP.
Wejście w życie i zgodność z prawem UE
Zgodnie z projektem, wskazane zmiany mają wejść w życie z dniem 1 stycznia 2026 r.
