W praktyce Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) często pojawiają się spory dotyczące wykładni art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (dalej: Ustawa). Przepis ten, odnoszący się do tzw. naruszenia celu zwolnienia lekarskiego, budzi istotne wątpliwości interpretacyjne, zwłaszcza w kontekście oceny, jakie zachowania ubezpieczonego w okresie niezdolności do pracy można uznać za dopuszczalne.
Na szczególną uwagę zasługuje wyrok Sądu Rejonowego w Toruniu, IV Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 7 sierpnia 2025 r. (sygn. akt IV U 296/25), który rzuca światło na granice dopuszczalnych aktywności podczas zwolnienia lekarskiego.
Stan faktyczny
ZUS zakwestionował zasadność pobierania zasiłku chorobowego przez ubezpieczoną, która w trakcie zwolnienia lekarskiego zawarła związek małżeński. Organ rentowy uznał, że udział w uroczystości stanowił naruszenie celu zwolnienia, co skutkowało decyzją o obowiązku zwrotu świadczenia.
Ubezpieczona w odwołaniu wskazała, że ceremonia miała charakter urzędowy, trwała kilkanaście minut, nie była połączona z przyjęciem ani podróżą poślubną, a dokumentacja medyczna, w tym zalecenia lekarza potwierdzały brak przeciwwskazań do udziału w ceremonii. Nadto, zwolnienie zawierało adnotację „chory może chodzić”.
Stanowisko Sądu
Mając na uwadze powyższe, Sąd Rejonowy w Toruniu nie podzielił stanowiska ZUS, wskazując jednoznacznie, że:
„Udział we własnym ślubie nie stoi w sprzeczności z celem zwolnienia lekarskiego
w rozumieniu art. 17 ust. 1 Ustawy, o ile nie sprzeciwiają się temu zalecenia lekarskie.
Sąd uznał, że uczestnictwo w krótkiej ceremonii ślubnej, niepołączone z wysiłkiem fizycznym czy aktywnościami rozrywkowymi, nie może być utożsamiane z wykorzystywaniem zwolnienia niezgodnie z jego celem.
Zgodność z orzecznictwem SN
Wyrok znajduje potwierdzenie w orzecznictwie Sądu Najwyższego, m.in. w wyroku z dnia 2 kwietnia 1998 r., sygn. akt I PKN 14/98, w którym wskazano, że udział pracownika we własnym ślubie w czasie zwolnienia lekarskiego z adnotacją „chory może chodzić” nie stanowi ciężkiego naruszenia obowiązków pracowniczych.
Granice dopuszczalnej aktywności na zwolnieniu lekarskim
Podsumowując, każda sytuacja powinna być oceniana indywidualnie – z uwzględnieniem rodzaju aktywności, zaleceń lekarskich i rzeczywistego wpływu na proces leczenia. Za wykorzystywanie zwolnienia w sposób niezgodny z jego celem uważa się czynności, które mogą przedłużyć czas niezdolności do pracy.
Do działań, które mogą naruszać cel zwolnienia, należą m.in.:
…z wyjątkiem czynności życiowo uzasadnionych. (K. Stopka [w:] Świadczenia pieniężne z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2025, art. 17.
Wyrok toruńskiego sądu potwierdza, że przy ocenie zachowania ubezpieczonego należy kierować się celem zwolnienia lekarskiego oraz rzeczywistym wpływem danego zdarzenia na proces leczenia, a nie jedynie formalnym faktem uczestnictwa w jakiejkolwiek aktywności poza domem.
