W ostatnim czasie część przedsiębiorców otrzymała od Państwowej Inspekcji Pracy pisma rekomendujące przeprowadzenie wewnętrznego audytu umów cywilnoprawnych oraz ocenę zasadności dalszego korzystania z tych form współpracy. Adresatami korespondencji są podmioty korzystające z umów zlecenia, kontraktów B2B oraz innych umów cywilnoprawnych, wytypowane m.in. na podstawie danych pozostających w dyspozycji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Krajowej Administracji Skarbowej.
Otrzymanie takiego pisma wywołało wśród wielu pracodawców pytanie, czy wskazane przez PIP działania mają charakter obowiązkowy oraz jakie konsekwencje może wywołać brak przeprowadzenia audytu lub brak dobrowolnego przekształcenia umów cywilnoprawnych w umowy o pracę.
Czy przedsiębiorca ma obowiązek zastosować się do rekomendacji PIP?
Co do zasady nie. Pisma kierowane obecnie przez Państwową Inspekcję Pracy mają charakter informacyjny i prewencyjny. Nie stanowią decyzji administracyjnej, nakazu ani innego aktu nakładającego na przedsiębiorcę obowiązek podjęcia określonych działań.
Oznacza to, że samo otrzymanie pisma nie zobowiązuje pracodawcy do przeprowadzenia audytu, zmiany modelu współpracy ani automatycznego przekształcania umów cywilnoprawnych w umowy o pracę. Decyzja w tym zakresie pozostaje po stronie przedsiębiorcy. Nie oznacza to jednak, że korespondencję można całkowicie zignorować.
Dlaczego PIP wysyła takie pisma i jakie ma nowe uprawnienia?
Celem inicjatywy jest skłonienie pracodawców do przeprowadzenia samokontroli stosowanych form współpracy oraz weryfikacji, czy osoby wykonujące pracę na podstawie umów cywilnoprawnych nie świadczą jej w warunkach właściwych dla stosunku pracy w rozumieniu art. 22 Kodeksu pracy.
Kierowana do przedsiębiorców korespondencja stanowi jeden z pierwszych praktycznych przejawów nowych kompetencji Państwowej Inspekcji Pracy. Jest ona sygnałem, że organ zamierza aktywnie wykorzystywać nowe instrumenty prawne do identyfikowania przypadków zastępowania umów o pracę umowami cywilnoprawnymi oraz intensyfikować kontrole w tym obszarze.
Od 8 lipca 2026 r. Państwowa Inspekcja Pracy dysponuje bowiem nowymi narzędziami pozwalającymi na skuteczniejszą weryfikację prawidłowości stosowanych form zatrudnienia. Jeżeli w toku kontroli zostanie ustalone, że współpraca jest wykonywana w warunkach charakterystycznych dla stosunku pracy, inspektor pracy może wydać polecenie usunięcia nieprawidłowości. W przypadku niewykonania tego polecenia okręgowy inspektor pracy może wszcząć postępowanie administracyjne i wydać decyzję ustalającą istnienie stosunku pracy albo skierować sprawę do sądu.
Czy warto przeprowadzić audyt?
Nawet jeśli rekomendacje PIP nie mają charakteru wiążącego, otrzymanie pisma powinno skłonić przedsiębiorców do zweryfikowania stosowanych modeli współpracy oraz oceny ryzyk związanych z kwalifikacją prawną relacji łączących strony.
Szczególnej analizie warto poddać m.in. przypadki, w których wykonawcy i zleceniobiorcy:
To właśnie takie okoliczności najczęściej stają się przedmiotem zainteresowania organów kontrolnych. Jednocześnie ich występowanie nie przesądza automatycznie o istnieniu stosunku pracy, ponieważ ocena dokonywana jest każdorazowo z uwzględnieniem całokształtu okoliczności konkretnego przypadku.
W praktyce szczególnej uwagi wymagają również umowy zlecenia zawierane ze studentami. Z uwagi na zwolnienie z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne od takich umów, stanowią one częsty model współpracy stosowany przez przedsiębiorców. W konsekwencji, w przypadku występowania elementów charakterystycznych dla stosunku pracy, tego rodzaju relacje mogą znajdować się w szczególnym obszarze zainteresowania organów kontrolnych.
Okres przejściowy do 8 lipca 2027 r.
W swoich pismach PIP zwraca również uwagę na obowiązujący do 8 lipca 2027 r. okres przejściowy. W tym czasie przedsiębiorcy mogą dobrowolnie dostosować model współpracy do wymogów prawa, co pozwala uniknąć odpowiedzialności za wykroczenie przeciwko prawom pracownika polegające na zawarciu umowy cywilnoprawnej w warunkach, w których powinna zostać zawarta umowa o pracę, a w konsekwencji uniknąć sankcji finansowych.
Należy jednak pamiętać, że korzyść ta dotyczy wyłącznie odpowiedzialności za wskazane wykroczenie przeciwko prawom pracownika. Dobrowolne przekształcenie umowy nie eliminuje wszystkich potencjalnych ryzyk związanych z wcześniejszym sposobem współpracy, w szczególności w obszarze ubezpieczeń społecznych, rozliczeń podatkowych czy ewentualnych roszczeń osób wykonujących pracę.
Podsumowanie
Rekomendacje PIP dotyczące przeprowadzenia audytu umów cywilnoprawnych nie mają charakteru wiążącego i nie nakładają na przedsiębiorców obowiązku przekształcania umów zlecenia lub kontraktów B2B w umowy o pracę. Jednocześnie stanowią wyraźny sygnał, że Państwowa Inspekcja Pracy zamierza aktywniej kontrolować prawidłowość kwalifikowania relacji zatrudnieniowych. W związku z tym przedsiębiorcy powinni zweryfikować, czy sposób wykonywania współpracy odpowiada przyjętej przez strony formie umowy.
